İçimde Kaç Kültür Var, Ben de Bilmiyorum

Yirmi yılı aşkın bir süre önce, farklı dini inançları merak ederek başlayan bir yolculuktu benimkisi. Başta “din” diyordum adına. Sonra fark ettim ki mesele çok daha genişti. Kültürel farklılıklar, yaşam biçimleri, iletişim tarzları… Kısacası insana dair ne varsa, hepsi beni içine çekmişti.

Öyle bir noktaya geldim ki, gece uyumadan önce farklı kültürler, ilkel kabileler ya da dinlerle ilgili bir video izlemeden gözüm kapanmaz oldu. Artık birçok ilkel kabilenin reisini tanıyordum.Evet, biraz tuhaf ama bir o kadar da büyülüydü bu durum 🙂

Girdiğim dünya uçsuz bucaksızdı:Dinler…Diller…Irklar…Ritüeller…Beslenme biçimleri…Evlenme halleri…Toplumsal cinsiyet algıları…Toplumsal kurumlara yüklenen anlamlar…

Her şey farklıydı. Her şeyin kendine özgü bir mantığı, bir hikâyesi, bir doğrusu vardı. Ve ben öğrendikçe daha çok öğrenmek istiyordum. Doymak bilmiyordum.

Bir süre sonra izlediğim filmleri, dizileri, belgeselleri bilinçli olarak kültürel içeriğine göre seçmeye başladım. Okuduğum kitaplardan karakterleri değil, kültürel kodları ayıklıyordum. Verdiğim dersin adı artık önemli değildi; çünkü hangi konuyu anlatırsam anlatayım, yolum mutlaka kültüre çıkıyordu.

Şunu çok net fark etmiştim:Kültürü dışlayan hiçbir şey sürdürülebilir olamazdı.

Ama kültürel yeterlilik kolay kazanılan bir şey değildi. Hepimizin sırtında görünmez bir çanta vardı:Ailemizin, akrabalarımızın, komşularımızın, öğretmenlerimizin, televizyonun, kitapların bize farkında olmadan doldurduğu önyargılar…

Benim bu çantayı açmam Erzurum’da başladı. Komşu ilimiz olmasına rağmen yaşam biçimlerimizin ne kadar farklı olabildiğini orada gördüm. Farklı bakarken, farklı bakılmanın ne demek olduğunu öğrendim. Bu, insanın canını biraz acıtan ama ufkunu sonuna kadar açan bir deneyimdi.

Sonra geriye dönüp baktım:Kars…Ağrı…Çanakkale…

Her biri kültürel yeterliliğimin gelişiminde ayrı bir basamak olmuştu. Çanakkale, Erzurum’dan sonra benim için bambaşka bir dünyaydı. Burada da önyargılar vardı ama sanki yön değiştirmişlerdi. Daha sessiz, daha örtük, daha “kibar”…

Kültürle dopdolu geçen, aynı zamanda yazıp çizmeye başladığım yirmi yılı aşkın bir süre…Dile kolay.

Bazen kendime soruyorum:Gerçekten kültürel yeterliliğin basamaklarını tırmanabildim mi?

Buna net bir cevap veremiyorum.Ama bir şeyden eminim:İnsanları kültürlerinden dolayı ötekileştirme defterini, bir daha asla açmamak üzere kapatmak için hâlâ çalışıyorum.

Benim için tek bir ölçüt var artık:İyi insan olmak.Onun dışında hiçbir şey beni etkilemiyor.

Bunu başarabilmenin verdiği mutluluğu anlatamam…Gerçekten hiç.

Sanırım bu yüzden verdiğim kültürel yeterlilik eğitimlerinde, yaptığım kurslarda insanlar hep bende kendi kültürlerinden bir parça buluyor.Doğru da…Çünkü ben içimde onlarca kültür taşıdığımı hissediyorum.Dinler, ırklar, etnik yapılar… Hepsi içimde bir yerlerde.

Öğrencilerimin, meslektaşlarımın kendi önyargılarının farkına varabilmesi için çabalıyorum. Ve biliyorum ki bu çaba benim için ölene kadar sürecek.

Bu blogda yazdığım yazılarla;kültürel yeterliliğini geliştirmek isteyen öğrencilerimle,meslektaşlarımla,bu konuya kalpten ilgi duyan herkesleyoluma devam etmek istiyorum.

Eğer siz de kültürlerarası hoşgörünün dünyada biraz daha yayılmasına katkı sunmak istiyorsanız…Bu yolculukta bana eşlik eder misiniz?